Informatie over en/of verwijzingen naar hyperventilatie

1. Hyperventilatie

Hyperventilatie is een veel voorkomend verschijnsel. Oorspronkelijk heeft hyperventilatie de functie om ons lichaam bij dreigend gevaar in de juiste vluchtstatus te brengen: zuurstof moet snel naar onze spieren, want om het gevaar te kunnen ontlopen moet veel energie worden verbrand.

Tegenwoordig hebben we minder last van direct concreet gevaar dan in de oertijd: roofdieren staan ons niet meer naar het leven en primitieve stammen die ons territorium of het territorium van onze stam willen afnemen, is ook uit de mode.

Tegenwoordig ervaren wij veel meer indirecte dreiging. Dat soort gevaar is van een heel andere orde. Wij voelen ons nu eerder bedreigd door bijvoorbeeld ontslag, problemen in (partner)relaties, milieuvervuiling, door wat er allemaal gebeurt in de wereld (die door de media heel klein geworden is!). Al dit soort bedreigingen veroorzaken natuurlijk wel de natuurlijke, menselijke reactie om ervoor te willen vluchten en dat vluchten wordt nog steeds op dezelfde manier voorbereid: door stevig te ademen, veel zuurstof binnen te halen en het lichaam in de vluchtstand te brengen. Stevig ademen betekent vaker inademen: hyperventilatie. Het bijzondere van de bedreigingen in deze tijd is dat we er niet voor kunnen weg lopen: vluchten kan niet meer.

Kortom: ons zenuwgestel bouwt als gevolg van dreiging wel automatisch de nodige energie op,  maar we voeren deze energie niet af door in beweging te komen, door weg te rennen. Het lichaam, dat vergeleken zou kunnen worden met een chemische en electrische fabriek, raakt in de war van dit proces. Het gevolg zijn hyperventilatieklachten:

• duizeligheid
• benauwd voelen
• druk op de borst
• hartkloppingen
• te veel of te weinig ademhalen
• het gevoel niet door te kunnen ademen
• misselijkheid
• droge mond en tong
• prikkelingen in handen en/of voeten en/of gezicht, vooral links
• brok in je keel
• veel plassen
• koude handen
• warm gezicht
• oorsuizingen
• angst, doodangst!
• gevoel flauw te vallen
• het gevoel niet in de realiteit te zijn, alsof je in een film meespeelt
• het gevoel in een tunnel te leven
• het gevoel alsof armen/of benen niet bij de rest van het lichaam horen
• het gevoel niet goed te kunnen praten, de mond niet goed te kunnen bewegen

en andere klachten

Deze klachten wisselen elkaar af of men heeft steeds een aantal dezelfde.

2. Lotgenoten: brief aan een cliënt

Inmiddels heb ik vaak gespreken met cliënten die lijden onder hyperventilatieklachten. Met een van hen heb ik er hierover ook gecorrespondeerd en dat heeft hem duidelijkheid gegeven over zijn klachten. Lotgenoten die dit lezen kunnen misschien worden gerustgesteld en worden aangemoedigd om hun probleem te onderzoeken en te leren er beter mee om te gaan.

"Beste E.,

Het is heel vervelend maar wel begrijpelijk dat je telkens zo beroerd voelt en je allerlei - voor jou - vreemde verschijnselen in je lichaam opmerkt. Je raakt er ook van in de war en vaak zelfs van in paniek. Tijdens ons gesprek hebben we het gehad over hyperventilatie en daarin heb ik je een verklaring kunnen geven voor het ontstaan van jouw klachten van de laatste tijd.

Samenvattend komt het proces van hyperventilatie hierop neer:

Onze ademhaling wordt geregeld door het autonoom werkende centrale zenuwstelsel. Autonoom betekent 'vanzelf, onbewust, zonder er bij na te denken'. Ademhalen gaat vanzelf. Bij elke ademhaling krijgen we zuurstof binnen die via onze longen aan het bloed wordt afgegeven. Het bloed vervoert die zuurstof naar organen en spieren in het lichaam. De zuurstof is nodig voor de verbranding van ons voedsel en bij die verbranding komt energie vrij die nodig is om in leven te blijven. Naast energie komt er ook koolzuur vrij dat door het bloed weer naar de longen wordt vervoerd. Uiteindelijk wordt het koolzuur afgegeven aan de buitenlucht. Elke ademhaling verloopt volgens deze zelfde procedure.

Als iemand hyperventileert - wat wil zeggen te vaak en/of te diep ademhaalt - verliest het lichaam meer koolzuur dan dat het produceert. Daardoor ontstaat er in het lichaam een tekort aan koolzuur. Dat tekort verandert de zuurgraad in het bloed en die verandering veroorzaakt de klachten die zo horen bij hyperventilatie.

Allerlei klachten van het centraal zenuwgestel zijn het gevolg zoals de lichamelijke:hoofdpijn, duizeligheid (vaak in zittende of liggende houding), hartkloppingen, overslaan van het hart, kortademigheid, brok in de keel, tintelend of dood gevoel in handen en benen (vaak links) en/of gezicht (vaak mond en tong), benauwd gevoel en pijn op de borst, vaak zuchten maar niet kunnen doorzuchten, ademnood (vooral 's nachts), gevoel flauw te vallen, wazig zien, zwart voor ogen, transpireren, misselijkheid, droge mond, moeite met praten, oorsuizen, vaak urineren, spier- en gewrichtspijn, vermoeid, druk in en rondom het hoofd.

Daarnaast ook de psychische klachten:

gevoel van afwezigheid, onwerkelijk gevoel alsof in een film mee te spelen en naar jezelf te kijken, gevoel in een tunnel te zijn, gejaagd gevoel, concentratieproblemen, gevoelens van onzekerheid, gevoel dat ledematen niet bij de rest van het lichaam horen, (doods)angsten.

Al deze verschijnselen roepen angst op en angst bevordert hyperventilatie. Daarmee is de vicieuze cirkel van hyperventilatie(klachten) rond want angst nodigt uit tot hyperventilatie.

Ons lichaam kan dus vergeleken worden met een chemisch en elektrisch gestuurde fabriek. We hebben er geen idee van wat er bijvoorbeeld in onze hormonenhuishouding van het ene op het andere moment kan veranderen. Allerlei door onszelf aangemaakte stoffen veranderen allerlei processen in het lichaam. En al die chemische en elektrische veranderingen beleven we natuurlijk niet alleen in ons lijf maar beïnvloeden ook onze emoties.

Je noemde zelf al de aanmaak van cortisol en adrenaline en zo hebben wij nog veel meer ''sollen'' en ''ninen'', stoffen die vaak gewoon hun eigen gang gaan. Als psycholoog ben ik zeer beperkt in de kennis van de werking van die ingewikkelde fabriek. Specialisten op dat gebied weten er heel veel van en uiteindelijk nog weinig. Onze fabriek wordt in ieder geval gestuurd door dat autonoom zenuwgestel en wat autonoom betekent, beschreef ik hierboven al.

Momenteel is de werking van jouw fabriek een beetje verstoord. Het lijkt alsof jouw autonoom zenuwgestel een beetje té snel reageert en op het geringste signaal binnenin je of van buitenaf reageert. Het lijkt wel te reageren als een te goed gesmeerd pistool, de weerstand van de trekker is gering en bij de eerste de beste aanraking gaat het pistool, onnodig, af. Zo reageert jou zenuwgestel ook bij het minste en geringste en veroorzaakt dan dat je onnodig te snel ademhaalt en daardoor genereer je hyperventilatieklachten.

Het vervelende van de situatie is dat je van die hyperventilatieklachten ook weer angstig wordt. Je ervaart immers allerlei onbekende sensaties in jezelf. De uitdrukking "Onbekend maakt onbemind." is niet voor niets bedacht. Je wordt angstig vanwege al die onbekende en dreigende signalen. Sommige hormonen die door hyperventilatie vrijkomen, roepen vanzelf al angst op. Daardoor ontstaat het probleem van de vicieuze cirkel:

gespannen = vaakangstig --> autonoom zenuwgestel geeft alarm --> stresshormonen komen in beweging --> lichaam raakt in de war --> dat ervaar je als bedreigend, je wordt gespannen/angstig --> autonoom zenuwgestel geeft alarm ....... enzovoort.

Deze cirkel kan onder andere doorbroken worden door kalmerende of angstremmende medicatie. Je kunt het lichaam ook door ontspannings- en/of ademhalingsoefeningen tot rust brengen. Een ontspannen lichaam kan namelijk niet samengaan met een gespannen geest én een ontspannen geest prikkelt je autonoom zenuwgestel niet tot de alarmstand en hyperventilatie.

Lichaam en geest kunnen ook meer ontspannen, rustiger worden door tijdens de gesprekken te ontdekken waar je nu vaak zo gespannen van wordt. Door de oorzaak en/of aanleiding te onderzoeken van je hyperventilatieprobleem kan je leren op den duur anders met jezelf om te gaan. Met "anders" bedoel ik natuurlijk gezonder. Een gezondere levenshouding roept natuurlijk minder ongezonde spanning in jezelf op.

Tijdens ons volgende gesprek zal je jezelf vast weer een beetje beter leren kennen en dan kan je beter zien hoe allerlei (onbewuste) ongezonde motieven, overtuigingen, opvattingen je onnodig lastig vallen.

Houd goede moed en tot volgende week.

Hartelijke groet, Marianne"

3. Internet

Kijk ook voor andere informatie eventueel op: www.hyperventilatie.org