Informatie over en/of verwijzingen naar schuldgevoelens

Schuld en schuldgevoelens door Annemarie van Dijk m.m.v. Bram van der Kamp

Kiezen voor een leven zonder schuldgevoel!

Spijt hebben, je schuldig voelen..... Daar zijn veel vrouwen goed in. Maar ze zijn veel minder bedreven in zichzelf vergeven als ze iets hebben gedaan waar ze achteraf spijt van hebben. Jammer; want je ze vergeven kan enorm opluchten. Gewoon een kwestie van weten hoe het moet.

De psycholoog:

"Kijk eens naar wat u wél heeft gedaan, in plaats van denken dat u het niet goed genoeg doet"

Als er iets is waar wij vrouwen over kun meepraten, is het wel over ons schuldig voelen. Omdat we vinden dat we door onze baan niet genoeg tijd kunnen besteden aan de kinderen, bijvoorbeeld. Omdat we niet vaak genoeg bij onze ouders op bezoek gaan. Omdat we ruzie hebben gemaakt met onze partner. Of omdat we zijn gescheiden en de kinderen hun vader missen...

Mirjam: 'Afgelopen jaar zijn mijn man en ik gescheiden. De laatste jaren van ons huwelijk was ik erg ongelukkig, het ging echt niet meer. Zelf ben ik nu heel opgelucht, maar onze twee dochters van zeven en negen missen mijn man enorm. Eens in de veertien dagen gaan ze een weekend naar hem toe, en dat vinden ze veel te weinig. Ze zijn vaak verdrietig, en hebben het over kinderen in de klas die wel een papa en mama hebben die van elkaar houden. Dat doet pijn. Ik voel me schuldig ten opzichte van mijn meisjes. Doordat ik voor mezelf koos, komen zij nu uit een gebroken gezin. Aan de ene kant ben ik een leukere moeder dan vorig jaar omdat ik beter in mijn vel zit. Maar hoe moet ik mezelf vergeven dat  ik mijn dochters hun vader een beetje heb afgenomen?

Wat gebeurd is, is gebeurd!

Jezelf vergeven... het is niet altijd makkelijk. Maar het is soms nodig om een nieuwe start te kunnen maken. Om iets af te sluiten en nieuw te beginnen. Psycholoog Bram van Kamp uit Utrecht geeft trainingen in assertiviteit ."Als je jezelf niet kunt vergeven, blijf je als het ware hangen in het verleden. Je kunt dan geen energie steken in nieuwe dingen. Terwijl je wat gebeurd is niet meer kunt veranderen. Het is voor sommige mensen ook een excuus om niet aan nieuwe dingen te hoeven beginnen. Maar op een gegeven moment moet je een streep trekken door wat er is gebeurd, en doorgaan met je leven -zonder dat wat er is gebeurd je steeds hindert. Die keus om jezelf te vergeven moet jezelf maken. Een ander kan dat niet voor je doen. Jezelf iets vergeven is misschien nog wel moeilijker dan een ander iets vergeven. Het verschil is dat je nu slachtoffer en dader tegelijk bent. Je moet niet blijven hangen in dat gekwetste slachtoffergevoel, maar ook de daderrol op je nemen. Alleen dan kun je verantwoordelijkheid nemen voor wat er is gebeurd.

Verder moet je beseffen dat je het verleden niet kunt veranderen. Wat gebeurd is, is gebeurd. En de geschiedenis willen herschrijven, betekent alleen maar energie verspillen. Bovendien accepteer je dan niet wat je gedaan hebt, je wilt dan anders zijn dan je op dat moment was. Hoe moeilijk het ook is, zie onder ogen wat er is gebeurd en dat je bent wie je bent.

Annemiek: 'Mijn baas bood me promotie aan, een functie die ik al jaren wilde hebben. Maar omdat ik net moeder was geworden, zag ik die baan even niet zitten. Ik was bang dat ik de verantwoordelijkheden en de drukte niet aan zou kunnen. Toen ik 'nee' had gezegd, ging de baan naar een collega van me. Zij heeft veel plezier in haar nieuwe werk, en eigenlijk kan ik het niet hebben dat zij op de plek zit waar ik had kunnen zijn. Nu vraag ik me af waarom ik die baan toen toch niet heb genomen. Achteraf blijkt dat ik het allemaal best had gered. Dan had ik leuker,uitdagender werk gehad en meer verdiend. Kon ik de tijd maar terug draaien... Ik vergeef het mezelf nooit dat ik die baan toen niet heb aangenomen.'

Tineke: 'Twee jaar geleden is mijn dochtertje van de trap gevallen doordat ik was vergeten het traphekje dicht te doen. Als door een wonder viel het mee: ze mankeerde niets ernstigs, alleen had ze een snee in haar voorhoofd, die gehecht moest worden. Maar als ik eraan denk wat er had kunnen gebeuren... De weken erna had ik steeds last van huilbuien en nare dromen die niet goed af liepen. Door er veel met mijn over te praten, heb ik het uiteindelijk van me af kunnen zetten. Maar het zal me niet snel nog een eens overkomen. Ik controleer nu wel drie keer of ik het traphekje dicht heb gedaan. En soms denk ik: het is mijn schuld dat mijn dochter een snee op haar voorhoofd heeft. Al is het gelukkig niet meer iets wat me dagelijks bezig houdt.

Stel uzelf een concreet doel

Bram van der Kamp: "Om jezelf iets te kunnen vergeven, moet je de tijd nemen. Je spijt of  schuldgevoel houdt zeker niet op als je  zegt: het is er niet,het bestaat niet. Je mag dus best een tijdje pijn en verdriet voelen - die tijd heb je gewoon nodig.  Het heeft tijd gekost om in die situatie verzeild te raken en het vraagt daarom  ook tijd om jezelf te vergeven en de draad weer op te pakken. Maar het is wel slim om jezelf daarbij een concreet doel te stellen. Neem je bijvoorbeeld voor om  een half jaar te 'rouwen' en er daarna een punt achter te zetten. Werk dan ook concreet naar dat punt toe. Geef er vorm aan door er veel over te praten of te schrijven, zodat het eruit komt. Neem bijvoorbeeld elke dag een uur waarin je denkt over dat wat je dwarszit.  Zoek een rustig plekje op, zet alles in je hoofd op een rij of houd een dagboekje van je gevoelens bij. De rest van de dag heb je 'vrij' en doe je andere dingen. Neem dan ook echt vrij. Zeurt iets toch weer door je hoofd, zeg dan tegen jezelf dat je er de volgende dag tijdens het halfuurtje weer over mag denken. Dat herhalingseffect - elke dag een halfuur - is belangrijk. Wat je dwarszit, krijgt zo de tijd om een plaats te krijgen in je leven-op een zodanige manier dat het je niet meer kwelt. Je verwerkt het, en dan houdt het op een gegeven moment op. Uiteindelijk moet je tegen jezelf zeggen: ik wil hier geen tijd meer aan besteden Ik laat het verleden achter me en richt me op de toekomst."

"Als u u zelf niet kunt vergeven, kunt u geen energie steken in nieuwe dingen"

Maaike: 'Na een bedrijfsuitje ben ik met een collega naar bed geweest. Alleen voor de spanning, want echt verliefd was ik niet op die man. Ik wilde eens weten hoe het was meteen ander - mijn man was altijd de enige voor me geweest. Het was een heel spannende en leuke avond,maar erna had ik me toch spijt! Als ik naar mijn man keek, dacht ik dat hij het aan me kon zien. Ik had nog nooit een geheim voor hem gehad. Maar ik wist dat ik het hem niet kon vertellen, dat zou teveel kapot maken. Het heeft me echt een hele tijd dwarsgezeten. Toch heb ik op een gegeven moment tegen mezelf gezegd dat het over moest zijn. lk maakte het mezelf zo moeilijk met mijn schuldgevoel. Wat ik heb gedaan verdient geen schoonheidsprijs,maar het leven is te kort om je er altijd maar rot over te blijven voelen."

Schakel hulp in

Bram van der Kamp: "Heb je het gevoel dat je er alleen niet uitkomt, schakel dan de hulp in van een vriend of vriendin, die een goede afland van je probleem kan nemen. Praat regelmatig een uurtje tegen hem of haar aan, zodat je je hart kunt luchten. Misschien blijkt na verloop van tijd dat je er zo toch niet uitkomt. Dan kun je eventueel naar een professionele hulpverlener stappen. Een punt achter de kwestie zetten kan ook met behulp van rituelen. Schrijf bijvoorbeeld een brief aan je overleden moeder waarin je uitlegt dat je het te druk had met je gezin toen zij zo ziek was,en dat je daarom niet zo vaak kon komen als je had gewild. Iets nagelaten hebben voelt trouwens meestel nog erger dan iets fout hebben gedaan. In het laatste geval heb je tenminste nog iets gedaan, al was het achteraf bezien misschien niet op de juiste manier. Maar iemand die vindt dat ze niet genoeg heeft gedaan voor haar zieke moeder toen die nog leefde, kan daar enorm door geplaagd worden. Vooral omdat het niet meer goed te maken is. Overigens vinden mensen al snel dat ze niet genoeg gedaan hebben, vooral vrouwen. Het is nooit goed genoeg. Dan denk ik: kijk eens naar wat je wel gedaan hebt. In die omstandigheden heb je gedaan wat mogelijk was. Je hebt bepaalde keuzes gemaakt waarvan je toen dacht dat die juist waren."

Marisha: "Ik heb voortdurend het gevoel dat ik aan alle kanten tekortschiet. Ik heb twee kinderen, een parttime baan en een ernstig zieke moeder. Mijn kinderen hebben het prima naar hun zin bij de oppas, maar ik voel me rot als ik ze weer uit hun slaap moet halen omdat ik op tijd op mijn werk moe te zijn.Ben ik op m'n werk, dan denk ik aan hun snotneuzen en zere billetjes. Lopen we gezellig op de kinderboerderij, dan pieker ik weer over de was die nog moet worden weggewerkt. Ik voel mezelf vast ten onrechte schuldig ,maar hoe moet ik het mezelf vergeven dat ik niet altijd de gezellige moeder kan zijn? Dat ik niet de leuke vriendin ben die steeds in is voor gekke dingen? Dat ik niet de dochter ben die drie keer per week naar haar ouders gaat? En dat ik niet het maatje en de minnares van mijn partner kan zijn?

Supervrouw bestaat niet

Bram van der Kamp: Ik denk dat vrouwen te snel met een schuldgevoel lopen waar ze niets aan hebben. Je moet accepteren dat je geen supervrouw bent Je kunt niet alles perfect doen, je moet jezelf toestaan dat je fouten maakt en dat je een doodgewone sterveling bent zoals iedreen. Dat lijkt me alleen maar om te constateren. Ook als je denkt dat een ander het beter kan: dat is onzin; je ziet altijd maar een deel van wat de ander doet. Vraag je af of het reëel is dat je alsmaar het gevoel hebt dat je tekort schiet. Als je de lat altijd te hoog legt en daar last van hebt, heb je misschien professionele hulp nodig.

Tenslotte: er zijn en blijven minder leuke dingen in het leven. Ook dat moet je accepteren. Er is niet voor alles een oplossing. Met sommige dingen moet je leren leven. Jezelf schuldig blijven voelen leidt tot niets, want je kunt wat gebeurd is niet veranderen. Dus probeer er punt achter te zetten en maak er het beste van."

Uzelf vergeven betekent...

• Voor uzelf erkennen dat u iets gedaan hebt wat in uw eigen ogen 'fout' is.
• Uzelf accepteren zoals u was op het moment dat u 'fout' handelde. En uzelf bekennen dat u misschien anders had gedaan als u had geweten hoe u het anders had moeten doen.
• (Letterlijk) uithuilen en opnieuw beginnen.

Uzelf niet vergeven betekent...

• Het vasthouden van gevoelens van schuld en pijn.
• Van uzelf eisen dat u iemand anders was toen u in uw ogen 'fout' handelde.